Hai ngày trải nghiệm tại bản người Rục (Minh Hóa, Quảng Bình)

 

Người Rục là một trong mười bộ tộc bí ẩn nhất thế giới hiện nay. Trước họ sống trong hang đá như người nguyên thủy. Dù hiện giờ, họ đã quay về cuộc sống hiện đại song còn nhiều bí mật về họ mà ta chưa khám phá hết. Tôi may mắn có bạn quen với một gia đình người Rục nên đã đưa tôi vào đây trải nghiệm. Chuyến đi này đã mở cho tôi cái nhìn mới về đồng bào dân tộc thiểu số - những con người tuy cuộc sống khó khăn nhưng đáng để cho chúng ta học tập.

1. Cách tới bản của người Rục

Bản của người Rục nằm ở xã Thượng Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình. Để đi tới đây, bắt đầu từ Hà Nội, bạn bắt xe khách từ bến xe Nước Ngầm tới thị trấn của huyện Minh Hóa. Xe khách Hà Nội có xe Phú Thành, giá khoảng 320.000VND. Ngoài ra, xe khách của Đà Nẵng, Sài Gòn cũng tới đây. Nếu đi từ thành phố Đồng Hới của Quảng Bình, bạn có thể bắt xe buýt đi lên. 

Kế đó, bạn thuê xe đi vào Thượng Hóa. Đường đi tới đây rất đẹp, đã được làm khang trang, độ dài từ thị trấn tới bản khoảng 40 km. Qua Trung Hóa, tới Thượng Hóa, cảnh núi non hùng vĩ bắt đầu mở ra làm ta cảm tưởng như bước vào tiên cảnh. Người Rục đã thật biết chọn nơi sống – những nơi cao nhất, xa nhất và cũng là đẹp nhất của núi rừng.  

Con đường vào bản giăng giăng mây khói

2. Trải nghiệm ở bản của người Rục

Ngày đầu ở bản của người Rục

Qua những con đèo quanh co với mây khói, với những cánh rừng bạt ngàn, cuối cùng, tôi cũng tới bản của người Rục. Bản gồm 3 bản nhỏ: bản Ón, bản Yên Hợp và bản Mò O - Ồ Ồ. Các bản nối tiếp nhau suốt con đường chạy tới biên giới Việt – Lào. Cuộc sống ở đây rất bình yên, không có khói bụi, còi xe. Những đàn trâu gặm cỏ thư thái bên các chân núi đá vôi. Dòng suối chảy qua bản mang màu xanh biếc đặc trưng của vùng núi Quảng Bình. Giữa lòng suối, những tảng đá nhiều hình thù cùng những cây sung ngả bóng tạo nên phong cảnh thật nên thơ. Thi thoảng, có vài người dân đi bộ trên đường, mang theo những gùi quả và tôm cá đánh bắt được. 

Con suối xanh biếc đặc trưng của vùng núi Quảng Bình

Ấn tượng đầu tiên tôi nhớ mãi là hình ảnh những căn nhà gỗ thật đơn sơ, thậm chí còn giản dị hơn nhà của người Mông. Khuôn viên bên trong cũng giản dị với vườn cây sum suê. Nhưng giữa lác đác các căn nhà gỗ nhỏ bé, trường học được xây thật to, hoàng tráng. Có nhiều hộ gia đình được hỗ trợ xây nhà tình nghĩa ngay cạnh nhà gỗ nhỏ. Điều đó chứng tỏ Nhà nước rất quan tâm và đã đầu tư cơ sở vật chất hết mức cho người Rục. Sau này, mình còn được biết, người Rục đươc trợ cấp khá nhiều, con em không phải mất học phí, việc chữa bệnh hoàn toàn được chi trả,…Nhờ vậy, người Rục đã chuyển dần từ sống trong hang đá sang lập thành bản có trồng trọt, chăn nuôi. Điều này làm mình thực sự ấm lòng. 

Những căn nhà gỗ thật đơn sơ của người Rục

Trường học được xây thật to, hoàng tráng để phục vụ con em người Rục

Bạn tôi dẫn tôi tới thăm nhà một người Rục. Tất cả gia đình lẫn hàng xóm đều tiếp chúng tôi một cách nồng hậu. Đi đâu cũng thấy họ hỏi thăm, kể chuyện vô cùng xởi lởi. Khi tôi không có chỗ ngủ trưa, chị hàng xóm liền dẫn tôi vào nhà, dành ngay cho vị trí ấm áp nhất trong nhà (một cái giường đàng hoàng). Còn cả gia đình ba người ngủ chung. Tôi chỉ để ý hành động của mọi người mà đoán ý. Giọng Quảng Bình đã khó nghe lại cộng thêm chất riêng của nơi đây làm tôi cảm tưởng như mình đang ở nước ngoài. 

Những em bé người Rục dễ thương

Hầu hết các căn nhà ở đây không có nhà vệ sinh. Nơi tắm rửa sơ sài. Chăn chiếu và các vật dụng khá cũ. Trong nhà trống trơn, chả có gì ngoài cái giường. Nhìn chung, cuộc sống vật chất của người dân còn khá khó khăn và cũng do sự giản dị của người Rục. Họ hầu như hài lòng với cuộc sống thiếu tiện nghi, gần gũi thiên nhiên. Bữa ăn hàng ngày của họ cũng không có gì nhưng khi có khách, họ sẵn sàng mang hết của ngon vật lạ ra chiêu đãi. Tôi nhớ nhất món thịt nướng với lá bưởi. Nó có vị thơm ngai ngái dễ chịu. Khác với sự dè chừng của người Kinh, người Rục hiếu khách đến mức làm ta cảm động. Không bao giờ thấy sự bực bội, cáu gắt từ họ. Tất cả luôn là nụ cười rạng rỡ vì có khách ghé thăm.

Căn bếp ấm áp của người Rục

Buổi tối, cả gia đình quần tụ bên chiếc điện thoại. Không phải vì chơi game mà vì liên lạc với người thân. Gia đình tôi ở nhờ có một người con gái đang làm việc ở Đồng Hới. Tối nào, họ cũng gọi Zalo để nói chuyện với nhau. Điểm phiền lớn nhất là gia đình không có điện thoại, do vậy, họ phải nhờ hàng xóm. Hôm nay, tôi đến thực sự là dịp may. Nhờ chiếc điện thoại có 4g của tôi, cả đại gia đình, từ bố mẹ, chị em tới cả hàng xóm đều tranh nhau nói chuyện với người thân ở xa. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn so với người Kinh song tôi chưa thấy một lời khó nghe, than phiền nào từ người Rục. Cả bản đều yêu thương nhau. Cả gia đình đều hết lòng hỗ trợ nhau. Điều đó làm tôi chạnh lòng. Với một người độc hành như tôi, nỗi nhớ gia đình lại dâng lên. Nhiều lúc cũng chỉ muốn được nói chuyện ấm áp với người thân như thế nhưng ai cũng bận rộn, chả quan tâm được tới nhau. 

Ngày thứ hai ở bản của người Rục

Ngày thứ hai của tôi ở bản Rục bắt đầu với tiếng loa vang lên từ ngoài. Bản tin thông báo sắp có đoàn từ thiện tới phát quà cho người dân bản Rục, đổi lại người Rục sẽ thu hoạch thật nhiều ngô để biếu đoàn từ thiện. Một hành động đầy cảm động! Hàng tháng vẫn có nhiều đoàn từ thiện tới thăm bản. Tôi lúc ấy mới chợt giật mình, tôi còn chưa tặng được người dân bản Rục cái gì cả. Tôi liền điện cho bạn tôi từ thị trấn mang một ít bánh kẹo để phát cho trẻ em trong bản.

Ăn sáng xong, anh chị chủ nhà dẫn tôi đi thăm cảnh quan của bản và hang đá xa xưa các cụ đã ở. Dọc bản có một con suối chảy qua, nước trong veo. Dù trời hơi lạnh, tôi vẫn lội dọc con suối, khám phá những triền đá đầy hình thù. Thỉnh thoảng, giữa suối nổi lên những bãi cát to, đủ cho ta ngồi nghỉ. Nhiều đoạn, đá xếp lại thành ghềnh làm nước xô lại, réo rắt giống như con thác. Cạnh đó, những rừng cây vẫn xanh mướt, soi bóng xuống mặt nước. Say mê con thác, tôi đứng lặng một lúc ngắm. Lúc nhìn lại xuống chân đã thấy cả chục chú vắt đang thi nhau ngo ngoe đòi hút máu. 

Cứ đi theo đường dọc suối, với quãng đường khá xa, tôi được anh chị chỉ cho một số hang đá sâu bên trong. Đó là nơi một số người Rục từng sinh sống. Họ đã chọn nơi có hang sâu, có nước, xung quanh có nhiều cây đoác để làm thức ăn. Ngày xưa, suối nhiều ốc, cá, cua. Họ chỉ cần ra suối mò một lúc là đủ ăn. Hang đá sâu và lạnh nhưng đứng một lúc lại thấy ấm áp hơn bên ngoài. Anh chị chủ kể: hiện vẫn có ông bà già trở về hang đá để sống bởi ở đây đông ấm hè mát – cảm giác chỉ có những người đã từng ở mới rõ. Còn gì thích hơn khi được gần gũi thiên nhiên như thế. Mẹ Thiên nhiên cho một mái nhà, một nguồn thức ăn sẵn sàng, chẳng phải bận tâm, lo nghĩ gì nữa. 

Một góc hang đá – nơi người Rục từng sinh sống

Khi trở về, trời đã muộn, bạn tôi chờ sẵn để đưa tôi về lại thị trấn. Trên đường, bạn có ít bim bim cho bọn trẻ song tôi vẫn thấy áy náy. Giá tôi có thể mua nhiều hơn để tặng cho những con người hiếu khách này. Sự áy náy ấy vẫn theo tôi đến tận bây giờ. Nếu trở lại lần nữa, tôi sẽ làm một chuyến từ thiện để tri ân những con người nơi đây. 

3. Lưu ý

- Tới đây chơi, bạn cần thông báo với bộ đội biên phòng. Họ có chốt trực ngay đầu bản. Việc làm này là bắt buộc bởi bản của người Rục nằm ngay ở vị trí gần biên giới, vị trí rất nhạy cảm về chính trị. Việc ở lại qua đêm cần có sự đồng ý của bộ đội biên phòng và trưởng bản. 

- Bản không có chỗ lưu trú (khách sạn, homestay,…). Do vậy, bạn có thể thuê nhà nghỉ ở thị trấn Minh Hóa, ở xã Trung Hóa rồi vào bản trải nghiệm. Hoặc bạn có thể xin cắm trại, xin ở nhờ nhà dân ở bản. Họ rất thoải mái, hiếu khách, tốt bụng nên bạn không phải lo gì cả.

- Bản cũng không có chợ, hàng quán. Thỉnh thoảng, có vài người bán rong đi xe máy, mang thực phẩm vào bản bán. Do vậy, muốn chủ động về đồ ăn, bạn nên mua từ ngoài Trung Hóa mang vào. 

- Giống như tất cả các vùng đá vôi khác, vào mùa lũ, con đường vào bản từ Thượng Hóa chìm ngập trong nước. Muốn vào đây, bạn phải đi thuyền, chèo sup.

- Hiện có nhiều thêu dệt về bùa chú của người Rục song bạn đừng tin điều đó. Người Rục rất lành, không làm gì tổn hại tới bạn. Tới đây, bạn đừng nhắc tới vấn đề bùa chú với người Rục.

- Hiện có một tour trải nghiệm bản người Rục của Oxalis với các hoạt động chèo sup (mùa lũ), đạp xe thăm quan bản. Bạn có thể tham gia tour này cùng với việc tham quan thắng cảnh Tú Làn của huyện Minh Hóa. Đây cũng là trải nghiệm thú vị song lưu ý là phí hơi cao. 

Cuộc sống của người Rục là vấn đề quan tâm chung của đất nước ta, của cả nhân loại. Việc bảo tồn và nghiên cứu văn hóa của họ vẫn đang được tiếp tục. Mong hai ngày trải nghiệm ngắn ngủi của mình ở đây sẽ giới thiệu cho các bạn biết về tộc người này và biết đâu, các bạn sẽ khám phá thêm nhiều điều thú vị về họ.